Rozwinięcie koncepcji świata blokowego i geometrii obserwatora
Punktem wyjścia jest założenie, że Wszechświat istnieje jako kompletna, zamknięta struktura czasoprzestrzenna. Przeszłość, teraźniejszość i przyszłość nie powstają kolejno, lecz współistnieją w całym bloku. Czas nie jest procesem, który sam z siebie płynie i tworzy nowe zdarzenia. Jest wymiarem geometrycznym, wzdłuż którego uporządkowany jest przebieg rzeczywistości.
Istotną właściwością tego wymiaru jest jego kierunek. To on umożliwia zachowanie spójności doświadczenia, pamięci i relacji między zdarzeniami. Zmiana kierunku czasu oznaczałaby naruszenie porządku, w którym obserwator rozpoznaje przyczyny, skutki i własną historię. Zmieniony wektor czasu unicestwiłby całkowicie logikę zdarzeń.
Obserwator doświadcza kolejnych fragmentów bloku, ale nie tworzy ich w chwili poznawania. To, co dla niego jest ruchem, zmianą i upływem czasu, z perspektywy kompletnej struktury stanowi część już istniejącej geometrii. Obserwator jest podróżnikiem w gotowej strukturze.
Szczególnie wymownym przykładem jest foton.
W zwykłym opisie mówimy, że foton przemieszcza się przez przestrzeń z prędkością światła, od miejsca emisji do miejsca absorpcji. W geometrycznym obrazie można spojrzeć na to inaczej: foton jest ciągłą linią świata łączącą oba zdarzenia nie tylko w różnym czasie, ale i miejscach przestrzeni. Nie trzeba wyobrażać sobie, że rzeczywistość tworzy kolejno punkty, przez które foton dopiero przechodzi, wszystkie te punkty tworzą linię.
Linia ta jest częścią kompletnego bloku. Zdarzenie emisji i zdarzenie absorpcji stanowią jej określone końce, a cały przebieg należy do tej samej struktury czasoprzestrzennej.
Wzdłuż linii świata światła odstęp czasu własnego wynosi zero. Oznacza to, że foton ma własny układ spoczynkowy, z którego widzi całą podróż naraz. Taki układ dla fotonu jest właściwy. Istotny jest geometryczny fakt, że jego linia łączy zdarzenia oddzielone w zwykłym opisie zarówno przestrzenią, jak i czasem, mimo zerowego interwału własnego.
Jest to silna intuicyjna wskazówka przemawiająca za obrazem świata jako kompletnej struktury. Foton nie musi być rozumiany wyłącznie jako punkt przebywający kolejne etapy drogi. Jego istnienie można przedstawić jako całość rozpiętą między zdarzeniami w bloku.
Na tym tle pojawia się nowa intuicja dotycząca prędkości.
Mówiąc, że obserwator poruszający się szybciej zajmuje więcej miejsca w bloku, nie oznacza większego rozmiaru jego ciała ani większego obszaru zwykłej przestrzeni trójwymiarowej. Chodzi o rozciągnięcie geometrycznego obrazu jego istnienia wzdłuż wektora czasu.
Wyobraźmy sobie obserwatora nie tylko jako trójwymiarowe ciało widoczne w danej chwili, lecz jako część kompletnej struktury, której pełne istnienie ma swój geometryczny zasięg w bloku.
W tej intuicji wzrost prędkości wiąże się ze zmianą tego rozciągnięcia. Im szybciej porusza się obiekt, tym bardziej jego pełny przebieg w obrazie wypełnia wymiar czasu. Nie jest to wydłużanie się ciała ani zwiększanie liczby przeżywanych chwil. To próba wyobrażenia sobie, jak geometria istnienia obiektu w bloku wiąże się z jego ruchem i z ilością czasu własnego.
Obrazowo można powiedzieć, że taki przebieg coraz bardziej „zajmuje” lub „pochłania” wymiar czasu. Wraz ze wzrostem prędkości obserwator przeżywa mniej czasu własnego niż obserwator poruszający się wolniej, porównując ich zegary w tym samym układzie odniesienia i w odpowiadających sobie przedziałach czasu.
Szczególna teoria względności określa ilościowo zależność między prędkością a czasem własnym:
dτ = dt · √(1 − v²/c²)
gdzie:
Przy wzroście prędkości czas własny przypadający na dany przedział dt maleje. W granicy prędkości światła interwał własny wzdłuż linii świata światła wynosi zero.
W takim ujęciu geometrycznym ta zależność jest punktem odniesienia dla intuicji, że rosnąca prędkość wiąże się ze zmianą sposobu, w jaki przebieg obiektu zajmuje miejsce w bloku.
Foton stanowi przypadek graniczny: jego linia świata nadal łączy zdarzenia, ale interwał własny wzdłuż tej linii jest zerowy.
W kompletnym bloku przyspieszanie i hamowanie nie oznaczają, że obserwator rozciąga się fizycznie, a potem kurczy. Cały jego przebieg jest już częścią struktury.
Metafora rozciągania pomaga wyobrazić sobie, jak zmienia się geometria tego przebiegu wraz z prędkością. Podczas przyspieszania dalszy odcinek linii świata przyjmuje inną geometrię niż w ruchu wolniejszym. Podczas hamowania geometria dalszego przebiegu również się zmienia.
Nic nie zostaje jednak wymazane ani dopisane do gotowej struktury. Przeszły i przyszły odcinek linii świata są elementami jednej całości. Przyspieszanie i hamowanie opisują różne fragmenty tej geometrii, a nie zmiany w samym istnieniu bloku.
Przy takim założeniu obserwator nie jest twórcą własnej linii świata. Jest jej świadomym czytnikiem, który doświadcza kolejnych przekrojów istniejącej struktury.
Myśli, plany, zamiary, decyzje i zaskakujące reakcje również należą do tego przebiegu. Obserwator może rozważać wiele możliwości, ale samo wyobrażenie alternatyw nie oznacza, że w bloku istnieją rzeczywiste, dostępne mu rozgałęzienia.
Wrażenie ruchu i zmienności wiąże się z lokalnym sposobem poznawania rzeczywistości. Obserwator nie zna całej swojej linii świata, dlatego doświadcza niepewności, oczekiwania i zaskoczenia. Z perspektywy kompletnego bloku te doświadczenia same są częścią istniejącej gotowej i niezmiennej struktury.
Nowa intuicja dotycząca prędkości nie zmienia tego założenia, rozszerza jedynie sposób, w jaki można wyobrazić sobie geometryczny przebieg obserwatora w wymiarze czasu.
Rozumowanie łączy trzy elementy:
W tym obrazie blok pozostaje kompletny. Nic nie musi powstawać w chwili obserwacji. Ruch, przyspieszanie, hamowanie oraz czas własny są różnymi aspektami geometrycznego przebiegu obiektu przez istniejącą strukturę.
Najważniejsza intuicja pozostaje niezmieniona: to, co obserwator doświadcza jako podróż przez czas i przestrzeń, można wyobrażać sobie jako część kompletnej geometrii, która nie potrzebuje stawać się rzeczywistością krok po kroku, a istnieje cała i kompletna.
„Zjawisko dylatacji czasu można wyobrazić sobie jako geometryczne 'rozciągnięcie' skali istnienia obiektu w wymiarze czasu (analogicznie do rozciągniętej linijki), gdzie rzadsze podziałki oznaczają mniejszy przyrost czasu własnego względem otoczenia – przy czym to rozciągnięcie nie jest procesem dynamicznym, lecz wieczną, niezmienną proporcją wbudowaną w strukturę bloku”.